Items · Alles · Muurschilderingendatabase

Jacobus de Meerdere

Sint-Jacobus de Meerdere is te bezichtigen op de vierde pijler van de kooromgang aan de zuidzijde van de kerk. Deze heilige is een van de twaalf apostelen (en de broer van de evangelist Johannes) die na de Hemelvaart van Christus het evangelie verkondigde in Jeruzalem en Samaria. Over het algemeen wordt Sint-Jacobus de Meerdere afgebeeld als een reizende pelgrim met een lange pij, een breedgerande hoed, een staf, een reistas en een drinkfles. Ook op de schildering in Franeker zijn al deze attributen afgebeeld, op de drinkfles na. De apostel staat in een heuvelachtig landschap. Aan zijn voeten draagt hij okergele schoenen, hetgeen frappant is omdat apostelen gewoonlijk bloots- voets worden afgebeeld. Van het opschrift is alleen 'Scs' nog te lezen. Het is opmerkelijk dat Jacobus de Meerdere de enige apostel is die in de Martinikerk te Franeker afgebeeld staat op de pijlers. De pijlers in een kerk zijn tenslotte hét symbool voor de apostelen: het zijn de pijlers waarop het geloof berust. Vaak staan op de pijlers de twaalf apostelen afgebeeld. Hiervan zijn in Friesland geen voorbeelden meer, maar het was wel het geval in de voormalige Galileërkerk te Leeuwarden. okers op kalk

Sint-Lucas

Sint Lucas was arts van beroep en zou volgens een legende ook schilder zijn geweest. Vaak wordt hij afgebeeld terwijl hij de Madonna met kind schildert. In Franeker houdt hij met beide handen een paneel voor zich waar mogelijk het portret van de Madonna met het Christuskind op heeft gestaan. Het enige dat nog op het paneel bewaard is gebleven zijn enkele zwarte lijnen en rechtsonder een strik. T. Graas vermeldt in een opstel dat nog net een portret van Maria te herkennen is. Hij zag Maria met het Christuskind op de linkerarm terwijl haar rechter-hand naar Hem wijst; het zogenoemde Hodegetria-type Maria portret. De symbolische afbeelding van de evangelist is de os, waarvan de kop links naast de heilige is geschilderd. Onder de ossenkop is een turquoise schild geplaatst waarin drie uitsparingen in de vorm van schilden gemaakt zijn. In deze uitsparingen is nu de pleisterlaag zichtbaar, maar ongetwijfeld zullen hier oorspronkelijk wapens, waaronder mogelijk het wapen van het Sint-Lucasgilde, zijn uitgebeeld. De heilige wordt onderaan geïdentificeerd door het opschrift 'Scs Lucas Evangelista]'. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) okers op kalk

Opschrift (Christusmonogram)

Het Christusmonogram: 'i h s'. De verticale lijn van de 'h' wordt aan de bovenzijde horizontaal doorsneden door een lijn, hetgeen betekent dat het hier om een afkorting gaat. De opstaande schacht van de 'h' wordt zo een kruisvorm. Ook deze letters zijn geschilderd met een zwart pigment. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) okers op kalk

Maria-opschrift

Op de boogaanzet van de negende pijler aan de zuidwestzijde is 'Maria', met daaronder 'ioh[an]nes' te lezen (cat.nr. 8.1.e). Boven Maria staan enkele restanten van letters maar hiervan is weinig bewaard gebleven. Waarschijnlijk staat er het Christus- monogram 'ihs', een afkorting van de naam Jezus Christus. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) okers op kalk

Sint-Adrianus

Sint-Adrianus, oorspronkelijk Sint-Martinus. De pestheilige Sint-Adrianus is een heidens hoofdman die geïdentificeerd wordt door het opschrift onder de gestalte en door zijn attributen: het zwaard, het aam- beeld en de leeuw. Waarvan de leeuw het symbool is, is niet bekend. Het zwaard wijst op zijn krijgsmansstaat. Sint-Adrianus is ten voeten uit in driekwart aanzicht afgebeeld, gekleed in een bruinrode mantel, een wit hemd en een witte broek. Onder zijn rechterarm is het aambeeld geklemd, en in zijn linkerhand houdt hij het zwaard dat naar boven wijst. Een tekening van de schildering van vóór de restauratie laat echter zien dat hier oorspronkelijk geen Sint-Adrianus was geschilderd, maar dat het waarschijnlijker is dat de figuur Sint-Martinus heeft voorgesteld. Omdat Sint-Martinus de patroonheilige van de kerk is, lijkt dit zeer aannemelijk. Sint-Martinus wordt vaak voorgesteld als een heilige te paard die met een zwaard zijn mantel in tweeën hakt om de helft daarvan aan een bedelaar te geven. De attributen van Sint-Adrianus, het aambeeld en de leeuw, staan op de oude tekening niet afgebeeld; het zwaard wel maar dat is eveneens een attribuut van Sint-Martinus. De hand die in de huidige schildering rechts te zien is, kan wat betreft de houding niet van Sint-Adrianus zijn, maar lijkt oorspronkelijk te behoren aan de bedelaar die om een aalmoes bedelt. Op de tekening is ónder de hand van de bedelaar een punt van de mantel te zien die hij volgens het verhaal aangegeven krijgt. Het dier dat tussen de benen van de heilige te zien is, is vermoedelijk een paard geweest. De leeuw en het aambeeld onder de arm van de heilige en het opschrift onder de heilige zijn dus zeer waarschijlijk door de restaurator gefantaseerd. Onder de heilige is het opschrift: 'Scs Adri....a' te lezen, hetgeen dus hoogstwaarschijnlijk ook bijgeschilderd is. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) okers op kalk

Sint-Hubertus

Sint-Hubertus is de patroon van de jagers en wordt aangeroepen tegen hondsdolheid. Hij is hier als jager afgebeeld terwijl hij neerknielt voor het hert met het wonderbare kruis in het gewei. Onderaan staat het opschrift 'Scs Hubert[tus]'. De heilige is gekleed in een maillot van geel-rode oker met een korte groene mantel die bij de taille bijeen wordt gehouden. Hij houdt de handen voor zich gevouwen en is gericht naar het hert dat in het gewei een wit kruis draagt waaraan Jezus is genageld. Achter de heilige is zijn paard te zien, waarvan grote delen bijgeschilderd lijken te zijn. Op de achtergrond zijn bomen geschilderd in gele oker. De schildering is plaatselijk erg vlekkerig en pigmenten lijken op verschillende plaatsen verkleurd of vervaagd te zijn. De linker bovenhelft lijkt voorzien te zijn van een nieuwe pleisterlaag, de structuur is hier onregelmatiger dan op de rest van de schildering. De schildering zou in dit geval op deze plek bijgeschilderd moeten zijn, maar een kleurverschil is met het blote oog niet te zien. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) okers op kalk

Sint-Rochius

Een pestheilige is te herkennen aan het opschrift 'Scs [sanctus] Rochius' . De heilige wordt geflankeerd door een engel aan de rechterzijde en links door een hond die naar hem opkijkt met een okergeel brood in zijn muil. Sint-Rochius draagt een witte mantel met okergele biezen bij de zoom en bij de sluiting; de omslagen van de mouwen en de schouders zijn groen. Met zijn linkerhand licht hij de mantel op. waardoor een pestbuil op zijn witte kniebroek zicht- baar wordt. In zijn rechterhand houdt hij een bruine staf. Op zijn rug hangt een bruine tas die met een band om zijn bovenlijf vastgemaakt is. De heilige is op geheel traditionele wijze afgebeeld. Op meerdere plekken is een nieuwe pleisterlaag aan- gebracht waarop de schildering is bijgewerkt. Door verkleuring van de pigmenten, behorende bij de retouches, is er een duidelijk verschil te zien tussen het oorspronkelijke en het nieuw aangebrachte schilderwerk. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) okers op kalk

Sint-Chlothilde

Sint-Chlothilde is de patroonheilige tegen de onverwachte dood en de koorts. De heilige is frontaal, ten voeten uit geschilderd met haar attributen: een model van een kerk en een kroon op haar hoofd. Ze draagt een groene mantel die is afgezet met okergele biezen en schouderomslag. Onder de mantel draagt ze een wit kleed dat ter hoogte van haar middel gedeeltelijk is verdwenen. Op deze plek hield ze oorspronkelijk haar rechterhand, die nu ook niet meer te zien is. De linker bovenhelft van de voorstelling lijkt voorzien te zijn van een nieuwe pleisterlaag; de structuur van de ondergrond is namelijk onregelmatiger dan bij de rest van de schildering. Als dit inderdaad een nieuwe pleisterlaag is, dan is de schildering op deze plek bijgeschilderd, maar een kleurverschil is met het blote oog niet waar te nemen. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) okers op kalk

Boogfries

In het midden, recht boven het venster, ontbreekt een gedeelte. De boogfries is geschilderd met rode oker, grijs/ zwart en blauw. Links van het raam zijn twee lijnen boven elkaar te zien waarin een visgraatmotief is aangebracht in rode oker en zwart. Rechts van het raam zijn twee grijs/zwarte lijnen boven elkaar zichtbaar waarin met blauw en rode oker golvende lijnen zijn geschilderd, hetgeen aandoet als restanten van plantenmotieven. rode oker, blauw en grijs/zwart op kalk

Fries met twee engelen en een aantal Christusfiguren

Er zijn drie afbeeldingen van Christus geschilderd in diverse gradaties oker en zwart. Gezien de vorm en de plaats van het fragment lijkt dit deel uit gemaakt te hebben van een fries die rond het koor en waarschijnlijk gedeeltelijk in het schip aangebracht was. Links ziet men fragmenten van het hoofd van Christus met nimbus. In het midden bevindt zich, aan de houding te zien, een zittende Christus waarvan alleen het bovenlijf bewaard is gebleven. Hij is voorzien van een nimbus en gaat gekleed in een wijdvallende mantel waarvan de mouwen met decoratieve motieven zijn afgezet. Hij draagt een baard en kort haar en heeft een opvallend starende blik. De armen houdt hij gestrekt voor zich, en daarnaast ter hoogte van zijn hoofd, staan de letters 'DE' onder elkaar geschilderd. Daarnaast is een aantal zwarte lijnen te zien waaruit niet af te leiden is wat het voorstelt, doordat de schildering hier erg fragmentarisch is.  Achter Christus zijn fragmenten von twee engelen zichtbaar, waarvan alleen de vleugels, de hoofden en delen van de schouders bewaard zijn gebleven. Ten westen hiervan is nogmaals een frontaal geplaatste, zittende figuur te zien, waarschijnlijk een op een troon gezeten Christus. Ook dit gedeelte is erg fragmentarisch. De schildering wordt boven de figuren afgesloten met een dubbele band in rode oker. Waarschijnlijk hebben vroege Romaanse miniaturen als voorbeeld gediend voor deze schildering. Overeenkomsten met deze miniaturen zijn het duidelijkst in de weergave van het hoofd: de starende blikken, de gelaatstrekken die in krachtige lijnen zijn aangegeven, en de korte haardracht. Daarnaast lijkt het in krachtige lijnen geschilderde modelé van het gewaad van de zittende Christus in het midden, ook geïnspireerd te zijn op deze miniaturen. De schildering kan, op basis van deze veronderstelling, in de twaalfde eeuw of in het begin van de dertiende eeuw aangebracht zijn. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) okers op kalk

Vier kruizen en een oneindige knoop

De vier kruizen zijn boven elkaar geschilderd; de armen van de kruizen verbreden zich vanuit het centrum naar buiten waarbij de zijkanten van de armen een rechte lijn vormen. Rechts van de kruizen bevindt zich een oneindige knoop, geschilderd in okerrode lijnen. Doordat een oneindige knoop geen begin en geen einde bezit, wordt dit wel gezien als een symbool voor God of een eeuwigheidssymbool. Links van de kruizen is een klein fragment van de onderkant van een tweede oneindige knoop te zien, ook geschilderd met okerrode lijnen. rode oker op kalk

Afbeelding van een figuur

Een kleine frappante figuur is aangetroffen naast de preekstoel op het noordoostelijke muurvlak in het koor. De gestalte is met minimale zwarte lijnen aangegeven. Hij staat frontaal afgebeeld en lijkt een speer of stok in zijn handen te houden. Wie of wat de figuur voorstelt is niet bekend, het kan zijn dat het hier gaat om een karikatuur met of zonder bijbehorende betekenis. Gezien de plek waar de schildering is aangebracht is het niet onwaarschijnlijk dat de figuur een symbolische betekenis heeft, of met een speciale bedoeling is aangebracht. Een soortgelijke figuur komt ook voor in de Nederlands-hervormde kerk te Dronrijp waarvan wel wordt vermoed dat ze is aangebracht tijdens de reformatie, wellicht ter ontheiliging van de kerk, hetgeen een plausibele gedachte lijkt te zijn. Wanneer de figuur in het koor in Oostrum ook om deze reden is aangebracht dan is de locatie van de schildering goed te verklaren. Het koor is voor de katholieken de belangrijkste ruimte in een kerk, hetgeen strijdig was met de opvattingen van de reformatoren, wat op deze wijze goed zichtbaar is gemaakt voor de kerkgangers. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600)

Afbeelding van een toren

De toren bestaat uit een breed basement dat naar boven tweemaal inspringt. Het dak van de toren is niet te zien doordat grote delen van het geschilderde oppervlak én de pleisterlaag in de loop der tijd zijn verdwenen. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) rode oker op kalk

Afbeelding van een kerk

Verder naar het oosten is, op het muurvlak tussen de vierde en de vijfde travee, wederom een muurschildering aangetroffen waarop een kerk staat afgebeeld. De toren heeft een spits dak en loopt naar beneden breder uit. Boven in de toren zijn twee rondgebogen galmgaten te zien. Net onder het dak zijn contouren van een lager zadeldak te herkennen. Ook hier zijn twee schilderingen over elkaar aangebracht. Het schip is voorzien van een zadeldak dat is aangegeven met elkaar kruisende lijnen. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) rode oker op kalk

Afbeelding van een kerk

Een afbeelding van een grote kerk geschilderd voorzien van een hoge spitse toren. Rechts daarvan bevinden zich over elkaar een zijaanzicht èn een dwarsdoorsnede van een schip. Deze afbeelding lijkt, eventueel ter correctie, over een eerdere voorstelling van een kerk heen te zijn geschilderd. Onder de huidige schildering die geschilderd is met dunne, scherpe lijnen, zijn vage resten van een schip en een toren te zien. Aan de oostzijde is dit het duidelijkst. Net onder het dak van het schip is een derde dak te zien, ook aangegeven met elkaar kruisende lijnen, waaronder rondbogen te zien zijn die gesteund worden door brede zuilen of pilasters. Het lijkt hier te gaan om een dwarsdoorsnede waarbij de gewelven zijn weergegeven. Naast de huidige goed zichtbare toren zijn vage resten van een tweede toren te onderscheiden. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) rode oker op kalk

Opschrift

Het opschrift is geschilderd met een donkergrijs pigment. Bovenaan zijn delen van een aantal letters te zien maar het is niet duidelijk wat er staat. Onder is het jaartal '1582' te lezen. Onder het jaartal zijn nog enkele fragmenten van letters te zien. Ook deze zijn te fragmentarisch om uit op te maken wat er oorspronkelijk heeft gestaan. Volgens Van den Berg hoeft het geschilderde jaartal niet noodzakelijkerwijs uit dezelfde tijd te stammen als de muurschilderingen en behoort het eerder tot een epitaaf of een reformatorisch opschrift. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) donker grijze pigmenten op kalk

Afbeelding van een kerk

Een vage voorstelling van twee elkaar overlappende kerken is even verder op het muurvlak van de derde travee te zien. Deze kerk zou de kleine kerk van Dokkum kunnen voorstellen. In deze afbeelding zijn alleen de contouren van het gebouw aangegeven in rode oker. Links is een toren met een spitsdak, of een tentdak te onderscheiden waarvan de pigmenten erg vervaagd zijn. Rechts daarvan is een schip te zien waarvan de achterkant naar de linker toren is geplaatst. Op de voorgrond is links een golvende lijn te zien, en daarnaast een vogel op een achtergrond van resten rode pigmenten. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) rode oker op kalk

Afbeelding van een kerk

Vermoedelijk de voormalige abdijtoren- en kerk van Dokkum. De kerk is voorzien van een lange slanke toren met galmgaten en een spits puntdak, en een schip waarin een vijftal ramen te zien is. De eerste drie ramen, vanaf de toren gezien, zijn rondgebogen, de overige zijn voorzien van spitsbogen. Midden boven het dak is een dakruiter te zien met een iets rond, spits toelopend dak. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) rode oker op kalk

Decoratieve architectuurimitaties

Op de koepelgewelven in de eerste en tweede travee zijn in 1942, tijdens een restauratie van de kerk, de dertiende of veertiende eeuwse decoratieve schilderingen aangetroffen. De schilderingen in de derde travee vanaf de westzijde zijn bijschilderingen uit 1942. Op de koepelgewelven zijn ribben gesuggereerd door lijnen waarbinnen decoraties zijn aangebracht; kepers, spiralen en blokverdelingen wisselen elkaar hierbij af. Aan weerszijden van de ribben zijn plantenmotieven geschilderd die bestaan uit golvende ranken met daar- omheen bladvormen. De geschilderde ribben ontspringen ongeveer een halve meter boven de grond op de pijlers en komen boven in elke koepel samen in een geschilderde cirkel. Deze lijken sluitstenen voor te stellen waarin verschillende vlakverdelingen in geometrische vormen zijn aangebracht. Op de gordelbogen zijn eveneens verschillende vlakverdelingen geschilderd, waardoor gesuggereerd wordt dat deze uit grote steenblokken gemetseld zijn. rode oker en grijs/zwart op kalk

Opschrift

Op de noordmuur in de voorkerk (toren) is een fragment van een tekst aangetroffen. De volgende woorden, of restanten daarvan, zijn aangebracht: ‘…erside der phasens. ‘. Het woord ‘phasens’ zou kunnen slaan op het plaatsje Peasens, dat iets ten noordoosten van Brantgum ligt, maar kan ook verwijzen naar het riviertje Peasens, dat in de zee uitmondt bij het gelijknamige plaatsje. De tekst kan vermeld hebben dat de kerk aan de ‘westerzijde der Peasens’ lag en zal iets toegelicht hebben over het kerkelijke gebied waartoe de kerk toen behoorde. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600). Tijdens inspectie 2025 gezien dat de letters m.b.v. kraslijnen op de muur zijn gepositioneerd. rode oker en grijs/zwart op kalk; ingekrast

Decoratieve schilderingen

Tussen het koor en het schip bevindt zich een scheiboog waarin decoratieve plantenmotieven zijn aangebracht in gele en rode oker en zwart. In tegenstelling tot de rest van de schilderingen in het koor, is een groot gedeelte van de schilderingen op de scheiboog wel bijgeschilderd. okers op kalk; bijschilderingen verf op waterbasis

Heilige (waarschijnlijk Mattheus)

Op de rechterboogzwik aan de noordzijde zijn restanten aangetroffen van een engel met kruisstaf; mogelijk gaat het hier om Mattheus. De identiteit van de gestalte kan afgeleid worden uit een okerrood kleurvlak links van het hoofd. Dit is vermoedelijk een vleugel en dat betekent dat hier Mattheus is afgebeeld. De heilige houdt een staf in zijn hand. Deze heilige met dit attribuut (traditioneel afgebeeld met zwaard) komt ook voor in de Ned. Herv. kerk te Kollum, waar de schildering met zekerheid is geïdentificeerd als Mattheus. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600)

Apostelen of heiligen

Een vlakvullende schildering is op de noordmuur van het koor te zien. Hier zijn afbeeldingen van een aantal heiligen, of waarschijnlijker, apostelen bewaard gebleven, boven en naast elkaar geschilderd in gele oker, rode oker en zwart. De gezichten zijn verdwenen. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) okers op kalk

Sint-Christoffel

De zuidmuur van het koor is waarschijnlijk helemaal beschilderd geweest met een voorstelling van Sint-Christoffel in een scène als Christusdrager. Het is zeer frappant dat deze heilige in het koor is geschilderd, omdat hier vaak afbeeldingen geschilderd worden waarin Christus centraal staat. Meer profane heiligen kregen een plaats in het schip. De prominente plaats voor deze heilige geeft aan dat de angst voor het water groot moet zijn geweest bij de inwoners van dit gebied. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600)

Tekstcartouche vijfde travee noordmuur

Tekstcartouche is geschilderd met rode oker voor de omlijsting en donkergrijs en rode oker voor de lijn- en krulornamenten van de lijst. De tekst is aangegeven met donkergrijze pigmenten en komt uit het apocriefe boek van Jezus Sirach. Linksonder in de hoek in rode oker: Restauratie Verhey, Bathman, 1984, Dantumawoud R. Veenstra. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) okers en zwart op kalk

Tekstcartouche derde travee noordmuur

Rode oker voor de omlijsting en donkergrijs en rode oker voor de lijn- en krulornamenten van de lijst. Tekst en lijnen zijn fragmentarisch bewaard gebleven, de ontbrekende delen zijn in een arceertechniek bijgeschilderd. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) okers en zwart op kalk

Dubbele tekstcartouche

Twee stroken tekst met elkaar verbonden door een wapenschild. Het wapenschild is vermoedelijk van de familie Thomas Jeverensis en zijn echtgenote Johanna, zoals de tekst vermeldt. Het geheel wordt omlijst door decoratieve lijnen en krullen in zwart en rode oker. In de cartouche is het jaartal 1599 geschilderd. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) okers en zwart op kalk

Engel

Schildering is erg vervaagd. De engel houd in de gespreide armen een doek waarop oorspronkelijk teksten te lezen waren. De grote vleugels van de engel zijn aangegeven met groenblauw en zwarte contouren. Nog net is het gele oker haar te zien, gezicht is verdwenen. Van de mantel alleen een groen-blauwe band bewaard. Ontdekking en restauratie onbekend. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) okers en groenblauw op kalk

Twee vechters (gevecht tussen de deugd en de ondeugd)

De schildering is vervaagd. Door de plaats van de schildering lijkt deze alleen van belang te zijn geweest voor de geestelijken en niet de kerkgangers. Dit is het enige voorbeeld in Friesland, in de provincie Groningen wel aangetroffen (Westerwijtwerd, Woldendorp, Stedum). Afbeelding ontleend aan teksten uit de ‘Psychomachia’ van Prudentius, waarin de strijd tussen deug en ondeugd, goed en kwaad, centraal staat. Een verklaring voor de aanwezigheid van deze afbeelding zou kunnen zijn dat hier het gevecht tussen de katholieke kerk (het goede) en de reformatoren (het kwade) is uitgebeeld. Restauratie vlak na de herontdekking in 1950 door F.A.J. Smoorenburg. okers op kalk

Gedenkschrift

Gedenkopschrift met het wapenschild van Bolsward: een tweekoppige adelaar in sabel op keel. Daaronder een rechthoekig kader met daarin een Latijnse tekst, vertaald: ‘Gesticht en opnieuw gebouwd is deze kerk in het jaar Onzes Heren 1446. Hij werd gewijd in het jaar 59 op de dag van de maagd Margarita. Geheel voltooid werd hij echter in het jaar 66 van de regering van Onze Heer Jezus Christus.’ (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) okers en zwart op kalk

Figuren in gotische nissen

Op de noord- en zuidmuur van het koor zijn zestiende eeuwse schilderingen van gotisch vormgegeven nissen te zien, waarin mannelijke figuren zijn afgebeeld. Alle figuren staan achter een geschilderde muur waardoor alleen hun bovenlijven te zien zijn, allen zijn gericht naar het oosten. Voor de geschilderde muren zijn banderollen met opschriften aangebracht. De nissen worden aan de zijkanten afgesloten door zuilen waarop een puntdak rust. In 1846 ontdekt, maar daarna weer overgewit, herontdekt in 1950. De schilderingen zijn vlak na 1955 gerestaureerd. okers op kalk

Figuren in gotische nissen

Op de noord- en zuidmuur van het koor zijn zestiende eeuwse schilderingen van gotisch vormgegeven nissen te zien, waarin mannelijke figuren zijn afgebeeld. Alle figuren staan achter een geschilderde muur waardoor alleen hun bovenlijven te zien zijn, allen zijn gericht naar het oosten. Voor de geschilderde muren zijn banderollen met opschriften aangebracht. De nissen worden aan de zijkanten afgesloten door zuilen waarop een puntdak rust. In 1846 ontdekt, maar daarna weer overgewit, herontdekt in 1950. De schilderingen zijn vlak na 1955 gerestaureerd. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) okers op kalk

Figuren in gotische nissen

Op de noord- en zuidmuur van het koor zijn zestiende eeuwse schilderingen van gotisch vormgegeven nissen te zien, waarin mannelijke figuren zijn afgebeeld. Alle figuren staan achter een geschilderde muur waardoor alleen hun bovenlijven te zien zijn, allen zijn gericht naar het oosten. Voor de geschilderde muren zijn banderollen met opschriften aangebracht. De nissen worden aan de zijkanten afgesloten door zuilen waarop een puntdak rust. In 1846 ontdekt, maar daarna weer overgewit, herontdekt in 1950. De schilderingen zijn vlak na 1955 gerestaureerd. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) okers op kalk

Plantenmotieven

In de hoofdbeuk van de kerk zijn plantenmotieven op het stergewelf van de vijfde travee te zien. Deze schilderingen zijn kort na het gereedkomen van het gewelf aangebracht (tweede kwart van de vijftiende eeuw). De golvende bladmotieven zijn gegroepeerd in een cirkel waarbinnen vier, naar elke hoek wijzende plantenmotieven geschilderd zijn. Ook buiten de cirkel zijn vier plantenmotieven geschilderd. De schilderingen zijn ontdekt tijdens een restauratie in 1950. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600) okers op kalk

De aanbidding der wijzen

Deze schilderingen over het leven van Jezus zijn het oudst van deze kerk en waarschijnlijk kort na 1446, het gereedkomen van dit gedeelte van de kerk, geschilderd. In totaal acht vlakvullende schilderingen, enkele schilderingen erg vervaagd. Ontdekt in 1950 tijdens een restauratie van de kerk, kort na de ontdekking in 1950 door J.T. Halbersma gerestaureerd. okers op kalk

De bruiloft te Kana

Deze schilderingen over het leven van Jezus zijn het oudst van deze kerk en waarschijnlijk kort na 1446, het gereedkomen van dit gedeelte van de kerk, geschilderd. In totaal acht vlakvullende schilderingen, enkele schilderingen erg vervaagd. Ontdekt in 1950 tijdens een restauratie van de kerk, kort na de ontdekking in 1950 door J.T. Halbersma gerestaureerd. okers op kalk

De doop en de verleidingen

Deze schilderingen over het leven van Jezus zijn het oudst van deze kerk en waarschijnlijk kort na 1446, het gereedkomen van dit gedeelte van de kerk, geschilderd. In totaal acht vlakvullende schilderingen, enkele schilderingen erg vervaagd. Ontdekt in 1950 tijdens een restauratie van de kerk, kort na de ontdekking in 1950 door J.T. Halbersma gerestaureerd. okers op kalk

Christus in de tempel

Deze schilderingen over het leven van Jezus zijn het oudst van deze kerk en waarschijnlijk kort na 1446, het gereedkomen van dit gedeelte van de kerk, geschilderd. In totaal acht vlakvullende schilderingen, enkele schilderingen erg vervaagd. Ontdekt in 1950 tijdens een restauratie van de kerk, kort na de ontdekking in 1950 door J.T. Halbersma gerestaureerd. okers op kalk

De vlucht naar Egypte

Deze schilderingen over het leven van Jezus zijn het oudst van deze kerk en waarschijnlijk kort na 1446, het gereedkomen van dit gedeelte van de kerk, geschilderd. In totaal acht vlakvullende schilderingen, enkele schilderingen erg vervaagd. Ontdekt in 1950 tijdens een restauratie van de kerk, kort na de ontdekking in 1950 door J.T. Halbersma gerestaureerd. okers op kalk

De kindermoord

Deze schilderingen over het leven van Jezus zijn het oudst van deze kerk en waarschijnlijk kort na 1446, het gereedkomen van dit gedeelte van de kerk, geschilderd. In totaal acht vlakvullende schilderingen, enkele schilderingen erg vervaagd. Ontdekt in 1950 tijdens een restauratie van de kerk, kort na de ontdekking in 1950 door J.T. Halbersma gerestaureerd. okers op kalk

De besnijdenis van Christus

Deze schilderingen over het leven van Jezus zijn het oudst van deze kerk en waarschijnlijk kort na 1446, het gereedkomen van dit gedeelte van de kerk, geschilderd. In totaal acht vlakvullende schilderingen, enkele schilderingen erg vervaagd. Ontdekt in 1950 tijdens een restauratie van de kerk, kort na de ontdekking in 1950 door J.T. Halbersma gerestaureerd. okers op kalk

De geboorte van Christus

Deze schilderingen over het leven van Jezus zijn het oudst van deze kerk en waarschijnlijk kort na 1446, het gereedkomen van dit gedeelte van de kerk, geschilderd. In totaal acht vlakvullende schilderingen, enkele schilderingen erg vervaagd. Ontdekt in 1950 tijdens een restauratie van de kerk, kort na de ontdekking in 1950 door J.T. Halbersma gerestaureerd. okers op kalk

Wapenschild

okers op kalk

Sint Christoffel

okers op kalk

Fragmenten van een engel

zwart en rode oker op kalk

Fragmenten van een engel

zwart op kalk

9a Evangelisten Mattheus en Marcus met hun symbolen; namen in nimbus

8 Opstanding; Christus met kruisnimbus en kruisbanier, slapende soldaten.

8 Opstanding; Christus met kruisnimbus en kruisbanier, slapende soldaten. schetslijnen met rood krijt

7 Kruisiging met Maria en Johannes de Evangelist. Naast Maria knielende stichtersfiguur met onleesbare banderol.

7 Kruisiging met Maria en Johannes de Evangelist. Naast Maria knielende stichtersfiguur met onleesbare banderol. schetslijnen met rood krijt

6 Christus voor Pilatus met wetsrol en rechterstaf.

6 Christus voor Pilatus met wetsrol en rechterstaf. schetslijnen met rood krijt

5 Gebed op de Olijfberg.

5 Gebed op de Olijfberg. schetslijnen met rood krijt

4 Dood en Tenhemelopneming van Maria in aanwezigheid apostelen; engelen dragen haar ten hemel; in boek signatuur schilder: Joannis / me fecit' (Johannes heeft mij gemaakt).

4 Dood en Tenhemelopneming van Maria in aanwezigheid apostelen; engelen dragen haar ten hemel; in boek signatuur schilder: Joannis / me fecit' (Johannes heeft mij gemaakt). schetslijnen met rood krijt

3 Aanbidding der Koningen.

3 Aanbidding der Koningen. schetslijnen met rood krijt

19 geschilderd gordijn en lambrisering

geschilderd gordijn en lambrisering

18c ranken met mensfiguren

18b ranken met narren

18a ranken met vazen

17 ranken met vis menskop

16 mensfiguren met ranken

15 tekstbanderol met ranken

14b wijdingskruis zuid

14a wijdingskruis noord

2 Geboorte van Christus (type,Adoravit quem genuit'), met herders, os en ezel.

2 Geboorte van Christus (type,Adoravit quem genuit'), met herders, os en ezel. schetslijnen met rood krijt

13d geschilderd gordijn met laat-gotisch patroon.

13c geschilderd gordijn met laat-gotisch patroon.

13b geschilderd gordijn met laat-gotisch patroon.

13a geschilderd gordijn met laat-gotisch patroon.

12b wapenschilden

12a wapenschilden. In aansluitende gewelfzwikken wapenschilden met huismerk en bouw gereedschap.

11b uit griffioen en draak samengestelde fabeldieren

11a uit griffioen en draak samengestelde fabeldieren.

10 grotesken en ranken.

9b Evangelisten Lucas en johannes, met hun symbolen, namen in nimbus

1 Annunciatie; banderollen met,Ave gratia plena' en ,Ecce ancilla d[omi]ni'.

1 Annunciatie; banderollen met,Ave gratia plena' en ,Ecce ancilla d[omi]ni'; schilderingen sterk reconstruerend hersteld tijdens kerkrestauratie 1941-1944 schetslijnen met rood krijt

5 rankwerk

4 wapenschild met troffel, winkelhaak, hamer en bijl

4 wapenschild met troffel, winkelhaak, hamer en bijl (bouwvakkersatrributen) schetslijnen ingekrast

3 rankwerk

3 rankwerk schetslijnen ingekrast

2 band met ranken

2 band met ranken schetslijnen ingekrast

1 architectuurpolychromie met baksteenimitatie, vlechtwerkpatronen en geometrische motieven

1 architectuurpolychromie met baksteenimitatie, vlechtwerkpatronen en geometrische motieven schetslijnen ingekrast, baksteenimitatie op de wanden deels rechtstreeks met verf aangebracht.