Items
1501–1600 of 3573
Advanced search
-
De vier levensfasen van de mens Muurschildering boven de deuren van de hoofdingang. Afbeeldingen van de mens in verschillende levensfasen. Decoratieve groen-blauwe rand en omringende versieringen. Scheuren zichtbaar verspreid over de muurschildering, mogelijk te wijten aan de positie boven de hoofdingang, wat heeft geleid tot schommelingen in temperatuur en luchtvochtigheid, evenals trillingen van dichtslaan van deuren in het verleden. -
Visserij Twee mensen die aan het vissen zijn en vissen binnenhalen. Decoratieve groen-blauwe rand en omringende versieringen. Een paar kleine scheuren in het stucwerk. -
Het met groteskenmotieven beschilderde gewelf van het Herenkoor "Het gehele gewelf is op uitbundige wijze beschilderd met allerlei groteskenmotieven. De gewelfribben en de sluitstenen werden verguld en de halfkapitelen, consoles en basementen gepolychromeerd. Zo is de achtergrond van de koolblad-halfkapitelen blauw geschilderd, direct op de kalklaag (en niet op een zwarte ondergrond, zoals bij het gewelf, waardoor een donkerder kleur wordt verkregen) en de bladeren zijn verguld met vermiljoen op de zijkanten en de dieper gelegen delen. Ter hoogte van de vensters zijn de halfzuilen en colonnetten op grove wijze in helder okergeel, rose en grijs beschilderd, ter imitatie van marmer. De muurvlakken tussen de architectonische delen en de vensters, respectievelijk de scheibogen zijn groen geschilderd over een gele ondergrond, om een soort wandbespanning of gordijnen te suggereren. De scheibogen zijn, als vermeld, de dagkanten van de vensters van het oude Herenkoor. Ook de peerkraalprofilering aan de buitenzijde van de voormalige vensters werd tot aan de dagkant gepolychromeerd: het buitenste holprofiel tot aan het neusje van de peerkraal okerachtig, het neusje goud en het binnenste holprofiel groen” (Wezel, et.al., 2003, p. 214). -
Houtskooltekening grote kruisbloem "In de tweede kapel (gerekend vanaf het westen) van de zuidelijke zijbeuk van het schip is een houtskooltekening te zien van een grote, zeer hoge kruisbloem, bestaande uit een prismatische stam met voetstuk, halverwege uitbottend in een ring van bladeren, verder naar boven met een bloemknopvormige hogel en ten slotte bekroond door een spits waaraan een vaantje is bevestigd. De functie van deze tekening is volstrekt onduidelijk. Het is onwaarschijnlijk dat het een voorstudie/ontwerptekening is voor een later aan te brengen schildering, zoals dat wel het geval was bij de tekening met het Offer van Abraham in de naburige kapel. Een schildering van een kruisbloem is ongebruikelijk en zonder betekenis. Heeft de bouwmeester hier een ‘staaltje’ van zijn kunnen laten zien? Dat is onwaarschijnlijk, want het lijkt geen object dat op deze wijze in steen zou kunnen worden uitgevoerd. Veeleer valt te denken aan het ontwerp voor een smeedijzeren torenbekroning. De aanwezigheid van het vaantje wijst hierop. Maar ook dan is de betekenis ervan onduidelijk. Het zal wel altijd een raadsel blijven” (Wezel, et.al., 2003, p. 85) -
GG&GD Magalhaensplein, Amsterdam Voormalig gebouw van de GG & GD, gemeentelijk monument 200680 -
Sint Christoffel "Een grote schildering van Sint Christoffel is te vinden op de westwand van het zuidelijk zijschip. Christoffel was in de vijftiende en zestiende eeuw een populaire heilige. Hij was onder meer patroonheilige van de reizigers. Hij behoorde tot de groep van ‘noodhelpers’. Dit betekende dat wanneer men de gestalte van de heilige Christoffel had aanschouwd, men er zeker van was dat men die dag geen ‘onvoorziene dood’ zou sterven, dat wil zeggen een dood zonder het ‘Sacrament van de stervenden’ te hebben ontvangen. Een duidelijk zichtbare plaats bij de uitgang van de kerk zorg de ervoor dat de gelovigen zijn aanblik niet konden missen bij het verlaten van de kerk” (Wezel, et.al., 2003, p. 85) Restauraties (ontdekt in 1906) 1906-1907 en 1956-1963 (Wezel, et.al., 2003, p. 292) -
Het offer van Abraham "De tekening van het offer van Abraham wijst op een voorstudie en ontwerptekening voor een later niet meer aangebrachte muurschildering. Oudtestamentische voorstellingen treft men niet vaak aan als muurschildering in een Nederlandse kerk. Het thema van het offer is een zogenaamde ‘voorafbeelding’ van de kruisdood van Christus. Zoals Isaäk geofferd dreigde te worden door de wil van de Vader, zo is ook Christus ter dood gebracht aan het kruis” (Wezel, et.al., 2003, p. 85) Restauraties: (ontdekt in 1957; geen oudere vermelding bekend) 1957 (Wezel, et.a;., 2003, p. 353) -
Twaalf Artikelen van het Geloof en andere fragmenten van
schilderingen op de pijlers van het schip "Op de pijlers van het schip stonden oorspronkelijk de beelden van de Twaalf Apostelen. Onder deze, inmiddels verdwenen, beelden zijn in laatgotisch schrift en, zeer opmerkelijk, in het Nederlands, de teksten van de Twaalf Artikelen van het Geloof te lezen (cat.nr. 44). De beelden zijn na de invoering van de Reformatie verloren gegaan, maar de teksten zijn, hoewel fragmentarisch en vervaagd, nog steeds te herkennen en te identificeren. Een combinatie van de Twaalf Apostelen met de tekst van de Twaalf Artikelen van het Geloof is geenszins ongebruikelijk, hoewel men dit thema gewoonlijk, vooral in Oost-Nederland ziet in combinatie met geschilderde apostelfiguren. Dit is gebaseerd op een legende volgens welke de apostelen, voordat ze na het pinksterfeest uit elkaar gingen, ieder één van de artikelen uitsprak” (Wezel, et.al., 2003, p. 84,85) "Op de pijlers bevinden zich wijdingskruisen in de vorm van een vierpas. Ze zijn in rood uitgevoerd en ingeschreven in een zwarte gekartelde cirkel. Wijdingskruisen, twaalf in getal, verwijzend naar de Twaalf Apostelen die het fundament van de Kerk vormen, werden aangebracht bij de inwijding van het kerkgebouw, direct na de bouw of wanneer het kerkgebouw een renovatie had ondergaan. Mogelijkerwijs zijn ze aangebracht nadat in 1537 het schip was voltooid” (Wezel, et.al., 2003, p. 298) -
Tapijtschildering met twee weiden met vee Een tapijtschildering, opgehouden door engelen, met twee weiden met vee. Het tapijt overlapt aan de onderzijde een wijdingskruis. Twee engelen houden een rood tapijt vast. Op het tapijt is een wei geschilderd met vee achter een hek. Midden in de schildering is een grote gele bol geschilderd. Mogelijk had deze schildering betrekking op het vak van droogscheerders. (Wezel, et.al., 2003, p. 295) -
Kruisbogen en schilden "In de Sint Joriskapel, op de wanden, is op een olijfgroene achtergrond repeterend voorstellingen van gele kruis- en voetbogen geschilderd, afgewisseld met wapenschilden die een rood kruis op een wit veld laten zien. Het betreft hier de wapens van het Sint-Jorisgilde. Ook de bundelpijlers aan weerszijden zijn op deze wijze versierd. Aan de zuid- en de westzijde is op de vlakken tussen de stijlen een horizontale roede geschilderd met aanhangende gevorkte twijgen met witte blaadjes. Het benedengedeelte van de wand is onbeschilderd” (Wezel, et.al., 2003, p. 105) Restauraties: (ontdekt in 1904-1912) 1903 -
Annunciatie "Vanaf de voltooiing van het noordtransept omstreeks 1450 fungeerde deze ruimte als Mariakapel en mogelijk was er toen al sprake van een Onze-Lieve Vrouwebroederschap (in ieder geval vanaf 1475). De grote muurschildering met de Annunciatie heeft hier een duidelijke ‘devotionele functie’ “ (Wezel, et.a., 2003, p. 84) Restauraties: (ontdekt in 1902) 1903, 1936 en 1997 (p. 98) -
Tapijtschildering met witte hosties en goudkleurige kelken "In 1586-1587 werd opdracht gegeven om in de noordelijke kooromgang op de derde en vierde pijler een tapijt met witte hosties en goudgele kelken te schilderen. De schildering diende als achtergrond voor een ‘Sacramentshuisje’ dat hier voor 1538 werd geplaatst” (Wezel et.al., 2003, p. 84) -
Het goede en slechte gebed "Het Heilig Sacrament genoot in de kerk van Breda een bijzondere verering. Dit had vooral te maken met het ‘Sacrament van Niervaart’. Deze wonderbaarlijke hostie, gevonden in het dorpje Niervaart, werd in 1449 op verzoek van Jan IV van Nassau overgebracht naar de Onze-Lieve-Vrouwekerk. Bij de bouw van een nieuwe beuk aan het pastoorskoor, voltooid rond 1520, was de westelijke travee daarvan bestemd voor het Sacrament van Niervaart. Er werd ca. 1535 opdracht gegeven voor het schilderen van een altaarstuk met de geschiedenis van het Sacrament van Niervaart. In het tweede kwart van de zestiende eeuw is in deze kapel ook een opmerkelijk muurschildering aangebracht van het ‘goede en slechte gebed’. Het centrale gedeelte van deze voorstelling wordt beheerst door de gekruisigde gestalte van Christus. Het thema van het ‘goede en slechte gebed’ wordt ook vaak uitgebeeld met een voorstelling van de ‘elevatio’ (opheffing) van de hostie. Hostie en lichaam van Christus zijn in de katholieke geloofsbeleving identiek. Op deze wijze werd er een relatie gelegd tussen de hostie en het lichaam van de gekruisigde Christus en werd gewezen op het geestelijk heil dat de verering voor de gekruisigde Christus kon bieden" (Wezel et al, 2003, p. 84). -
Koorpijler Jacobus Minor "De apostel Jacobus Minor (attributen boek en staf) is afgebeeld met een geknielde stichtersfiguur. De stichtersfiguur wordt gecombineerd met een tekstbanderol met een onleesbare tekst. Het ligt voor de hand te veronderstellen dat de heilige Jacobus de patroonheilige was van de stichtersfiguur. Een dergelijke schildering diende gewoonlijk ook als ‘memorieschildering’. De beschouwer werd uitgenodigd om te bidden voor het zielenheil van de afgebeelde” (Wezel, et.a., 2003, p. 83). Restauraties: (ontdekt in 1903) vóór 1907 (1904?) en 1964 (Wezel, et.a., 2003, p. 103) -
Tapijtschildering met brocaatimitatie "In de noordoostelijke hoek van het koor is een tapijtschildering te vinden, kostbaar uitgevoerd met brocaatimitatie, hoogstwaarschijnlijk bedoeld als achtergrond van een sacramentstabernakel of -toren. Deze schildering moest benadrukken dat hier een object stond dat bijzondere verering of aandacht verdiende” (Wezel, et.al., 2003, p. 83). -
Gewelfschildering viering, krans van engelen "Een krans van acht engelen, zeven met een muziekinstrument en één met een banderol, waarvan de tekst verwijst naar Hemelvaart. De opening in het gewelf werd gebruikt om er op Hemelvaartsdag een Christusbeeld door naar boven te hijsen en er met Pinksteren de Heilige Geest uit te laten neerdalen. Het was een onderdeel van het ‘liturgische drama’. Deze duidelijke ‘liturgische functie’ wordt bevestigd door archiefgegevens” (Wezel, et.a., 2003, p. 83). Restauraties: (ontdekt in 1932) vóór 1940 en 1996 (Wezel, et.al., 2003, p. 107) -
Zon en Maan "In de noordbeuk is een gewelfschildering te zien met de Zon en de Maan. De betekenis van de voorstelling is niet geheel duidelijk. Mogelijk heeft het te maken met het gegeven dat zich op deze plaats het oude ‘Herenkoor’ bevond" (Wezel et.al., 2003, p. 83). -
Ranken en fantasiebloemen "Het merendeel van de gewelven in koor, transept, schip (inclusief zijbeuken en zijkapellen) zijn voorzien van een beschildering met ranken en fantasiebloemen. In deze rankenschilderingen zijn verschillende fasen en verschillende handen te onderscheiden, gerelateerd aan de verschillende bouwperioden waarin de kerk tot stand is gekomen. Blijkbaar werd na iedere bouwfase het beschilderen van de gewelven als essentieel gezien, zonder welke de bouw niet ‘af’ was. Opvallend is dat in Breda deze rankenschilderingen niet gecombineerd werden met figuratieve voorstellingen. De rankenschilderingen hebben een ‘symbolische functie’ als verwijzing naar het hemels Paradijs” (Wezel et al., 2003, p. 83). De florale motieven zijn stilistisch onder te verdelen in zeven groepen: stijl 1: noordbeuk en zuidbeuk koor (kooromgang) stijl 2: hoogkoor stijl 3: transept stijl 4: middenschip stijl 5: noordbeuk schip stijl 6: zuidbeuk schip stijl 7: zijkapellen schip noord- en zuidzijde Restauraties (ontdekt vanaf 1903) in de jaren dertig en zestig van de twintigste eeuw, in 1995-1997 en de noordbeuk, respectievelijk de zuidbeuk van het schip in 2001-(nog niet voltooid) (Wezel, et.al., 2003, p. 110) Veel sluitstenen van het gewelf zijn voorzien van figuratief beeldhouwwerk met daaromheen schilderingen van ranken en bladeren. Deze kwamen tevoorschijn onder de lagen witkalk waarmee het gehele interieur na de hervorming was bedekt. Volgens een gevonden opschrift is dit schilderwerk in 1537 aangebracht door ‘Yaiant den Schilder’. (Kolman, et.al., 1997, p. 106) -
Architectuurpolychromie "Restanten van een architectuurpolychromie alleen nog aangetroffen op de ribben van de gewelven (met name de manchetbeschilderingen), in de noordooostelijke kooromgang (rode kleur op muurcolonetten en transversaalboog) en op de zuidwestelijke pijler van de kooromgang. De oorspronkelijke architectuurpolychromie, wit met rode voegen, zal voor het overige verloren zijn gegaan tegelijk met de reformatorische witsellagen, die verwijderd werden (het ontpleisteren) in het begin van de twintigste eeuw” (Wezel et al., 2003, p. 83). -
van Abbemuseumgebouw Muurschilderingen in de hal, voorstellingen van de vier elementen. -
Haganum, Den Haag schoolgebouw in Den Haag -
American Hotel, Amsterdam Wandschilderingen in café -
Paleis op de Dam, Amsterdam Een paar muurschilderingen in het gebouw, waarvan twee fresco's -
Centraal Station, Amsterdam Decoratieve en verhalende muurschilderingen -
Grote of Onze Lieve Vrouwe Kerk, Breda "In de jaren vijftig van de zestiende eeuw was het interieur van de Onze-Lieve-Vrouwekerk op zijn fraaist: een oksaal, een koorgestoelte, een nieuw sacramentshuis, nieuwe retabels en grafmonumenten, doopvont, orgel, grafzerken, en de polychromie van het interieur was nog als nieuw. Overal waren muurschilderingen en decoratieve achtergrondschilderingen bij altaren en beelden te zien” (Wezel et al., 2003, p.20). -
Kasteel van Breda Gordelbogen, muraalbogen en pilasters zuidelijke galerij oorspronkelijk rood geschilderd met voegimitatie. Ook melding van baksteenimitatie zuidelijke galerij. -
Kolomschildering Boom van Jesse Boom van Jesse geschilderd op een kolom, zijbeuk. Deze schildering van de Boom van Jesse bevindt zich tegen het noordwestelijk vlak van de eerste pijler naast het transept in de pijlerreeks tussen de twee zijbeuken van het koor aan de noordkant. Gemaakt in opdracht van de Lieve Vrouwe Broederschap uit de jaren tussen 1407 en 1422. Deze schildering werd in 1926 van onder een okerlaag en verscheidene kalklagen door de schilder Gerhard Jansen tevoorschijn gehaald en vervolgens ingrijpend gerestaureerd. In 1979-1980 zijn enige proefvlakken en verfmonsters onderzocht door de restaurateur D.J. Schoonekamp, in samenwerking met de deskundige van de rijksdienst voor de monumentenzorg, H.H.J. Kurvers en het Centraal Laboratorium voor Onderzoek van Voorwerpen van Kunst en Wetenschap te Amsterdam (de heer J. Mosk en mevrouw K. Groen).(Peeters, 1985, p. 118) -
Muurschildering noord-west kapel zuid wand De schildering is op doek gehecht aan de spouwmuur. Deze schildering is voor een andere schildering aangebracht, dat wel direct op de kalklaag is aangebracht. In 1973 is eerste schildering gefotografeerd, nog in redelijke staat. De eerste schildering was niet naar de zin van het kerkbestuur, waarna de schilder de tweede schildering moest aanbrengen (Peeters, 1985, p. 317) -
Christus aan het kruis Muurschildering zijingang Sint Anthoniuskapel, Christus aan het kruis. "Tijdens herstelwerkzaamheden in de Sint Antoniuskapel (Bockkoor) in 1871-1872 wordt de schildering bij de zij-ingang vanuit de koorzijbeuk ontdekt, vervaardigd ter herdenking van Catharina van de Wiel-Jordens, overleden op 27 october 1444” (Peeters, 1985, p. 300) -
Muurschildering van Simon, Jacobus en Philippus in de middelste straalkapel Muurschildering met drie heiligen, Simon, Jacobus en Philippus . Boven de heiligen drie vissen met tekst in banderoles en onder de heiligen wapenschilden. Zeer ingrijpend gerestaureerd door J. Anthony 1896, of zelfs mogelijk niet authentiek? Simon met de zaag, Jacobus de Meerdere met pelgrimsstraf waaraan de schelp hangt en Philippus met een herkruiste kruisstaf. Daaronder zijn drie blazoenen geschilderd. Tweemaal, namelijk onder Simon en Philippus, op zilver drie rode bijenkorven, 2 en 1; helmteken een bijenkorf tussen een vlucht rood en zilver. (Peeters, 1985, p. 310) -
Kolomschilderingen op twee pijlers, koorsluiting "Fragmenten van een decoratie bevinden zich op de twee pijlers en de spitsboog in het meest noordwestelijke facet van de koorsluiting, waar oorspronkelijk het Sacramentshuis stond. Tegen een zwart fond zijn hier over de profielen heen donker- en lichtgroen lover geschilderd, waarin bontgekleurde papegaai-achtige vogels huizen. De spitsboog is in Engels rood geschilderd. Het albasten Sacramentshuis hier werd in 1614 geplaatst en wellicht is toen ook deze geschilderde omlijsting tot stand gekomen” (Peeters, 1985, p. 306) -
Gewelfschilderingen zuider transept "Op de gewelfvelden had de oudste beschildering slechts weinig sporen achtergelaten, slechts enkele ranken en bladeren zijn zichtbaar geworden en zij zijn min of meer het uitgangspunt geweest voor de beschildering in de 19de eeuw: ranken met bladeren in kopergroen, bloemen gelijkend op distelbloei en distelbloem in gele oker, zwart, lichtgeel, omber, alles in zwarte contouren gezet. Het resultaat van de restauratie in 1979 (zuidelijkste travee) en 1982 (beide andere traveeën) laat een vermenging zien van twee perioden: het rode ribbennet overeenkomstig de uitmonstering kort na de bouwtijd van de gewelven, vermoedelijk omstreeks 1520, en de distelvegetatie op de velden overeenkomstig de 19de-eeuwse decoratie, die toen echter samenging met een hernieuwde okergele ribbenbeschildering. Dat er van de oorspronkelijke versiering op de velden zo weinig over was, moet samenhangen met de schade, die deze gewelven bij de torenbrand van 1584 opgelopen hebben” (Peeters, 1985, p. 315) -
Gewelfschilderingen middenschip Wat nu als afwerking op de gewelven van het middenschip te zien is, is een combinatie van tevoorschijn gehaalde en herstelde overblijfselen van de oudste decoratie én herstelde en gereconstrueerde partijen van de beschildering door J.C. Dickmans uit 1840. De eerste beschildering vond plaats kort na de algehele overwelving van het middenschip die gevolgd zal zijn op de voltooiing van de zuidelijke zijbeuken, zuidelijke schippijlers en zuidelijke lichtbeukmuur in 1517. De oudste schildering onderscheidt zich door haar lichter koloriet en dunnere, meer bewegelijke ranken en meer exotische bloemen met weelderige stampers en volle ontplooiing, van het 19de eeuwse werk door haar complete restauratie in de derde en vierde travee. In het loof bevinden zich naakte mensfiguurtjes, mannen en een vrouw met verward haar, een met pijl en boog gewapend, een met een kromzwaard, vergezeld door een jachthond (met halsband) jagend op een hert en dartele hazen; ook is er een vogelnest met eieren. Bij het blootleggen van de naaktfiguurtjes bleek, dat zij ooit een censuur ondergaan hadden door wegkrassing van delen binnen de contouren. (Peeters, 1985, p. 318 en 319) -
Gewelfschildering Sint Anthoniuskapel Schilderingen van ranken, bladeren en bloemen, in 1896 bloothelegd en gerestaureerd. Op de muren ook wijdingskruisen. Herstel in 1978. In 1982 bladderende laag vastgezet, een gedeelte van de oorspronkelijke beschildering is in de noordwesthoek blootgelegd en opgenomen in de omringende overschildering. -
Kolomschildering twee heiligen met twee stichtersfiguren Op dezelfde pijler als de zittende bisschop, daarboven, zijn twee heiligen geschilderd, Jacobus met een pelgrimshoed en een boek en Petrus met een sleutel en een boek. Ze staan op een vloer van rode en witte tegels. In 1922 door Jacob Por gerestaureerd. -
Kolomschildering bisschoppelijk figuur op zetel op pijler Op de noordwestelijke pijler van de tweede westelijke travee van de zuidelijke koorzijbeuk, de voormalige St. Nicolaaskapel, bevinden zich twee figurale schilderingen. In de onderste is afgebeeld, op een zetel tronend, een bisschop in vol ornaat met in de rechterhand een brandhaak, in de linkerhand twee brandende huizen. Mogelijk Sint Brandaan. Door Jacob Por in 1922 gerestaureerd. -
Gewelfschilderingen koor In 1982 - 1983 zijn de gewelfschilderingen in het koor teruggebracht naar de situatie van de 15de eeuw, begin 16de eeuw. De kleuren zijn verdwenen. Bladranken, stengels met bloemknoppen omgeven engelen met lange gewaden die met wierookvaten zwaaien of muziek maken op bazuinen, harpen en luiten en er zijn veel heiligen geschilderd en Maria en de duif van de heilige Geest. De schilderingen hangen samen met de voorstellingen van de sluitstenen. -
Gewelfschildering noordtransept In juli 1981 zijn beide armen van het dwarspand inwendig in de steigers gezet. Op de gewelfvelden van het noordtransept werden onder de schilderingen van 1840 veel oudere schilderingen aangetroffen die geheel blootgelegd zijn en vervolgens vastgezet en geretoucheerd, hier en daar is voor de leesbaarheid wat aangevuld in streepjestechniek. Van de binnenste travee waren de gewelfribben en sluitstenen ongeveer 13 cm verzakt. Een deel van ribben en velden zijn uitgenomen en helaas dat hier een deel van de originele schilderingen verloren is gegaan. Op het nieuwe metselwerk zijn kopieën geschilderd. Ook van de buitenste travee zijn kruisstukken (knooppunten) van gewelfribben vernieuwd. Het vrijgekomen schilderwerk dateert vermoedelijk van onmiddellijk na de bouwtijd van de overwelving, aan het einde van de 15de eeuw of in het begin van de 16de eeuw. De schildering lijkt weinig van de torenbrand van 1584 te lijden te hebben gehad. De decoratie is in zwarte lijnen en arceringen als schaduwwerking opgezet en vertoont cirkelvormig rondkronkelende twijgen en ranken, waarin speels menselijke figuren rondklauteren en allerlei vogels, zoogdieren en fabeldieren. De verbleekte kleuren zijn nauwelijks opgehaald, zodat het ensemble vooral lineair is gebleven achter het netwerk van de ribben in Engels rood met vergulde knopen op de kruisstukken. (Peeters, 1985, p. 123) -
Vieringtoren decoratie op koof rond Alziend Oog Ranken, stengels, bloemen en bloemknoppen zijn geschilderd in de koof. -
Alziend Oog Een Alziend Oog van God is in een driehoek geschilderd, waaromheen een gouden stralenkrans op een blauwe ondergrond. Het oog en de stralen eromheen zijn op hout geschilderd, de blauwe achtergrond en de donkerdere stralen op het plafond. Bijgewerkt in 1839.
1501–1600 of 3573