Items

• Burcht van Berlage, Amsterdam

  "De door R.N. Roland Holst in 1904-'07 in de bondskamer vervaardigde allegorische wandschilderingen zijn in 1934-'37 vervangen door nieuwe schilderingen op eternietplaten.” “De bestuurskamer op de tweede verdieping ...heeft drie op eternietplaten aangebrachte schilderingen van Roland Holst, die de uren van arbeid, rust en slaap uitbeelden.” Monumenten in Nederland.Noord-Holland, Stenvert. R. [et.al], p. 162
• Sint-Jozefkerk, Groningen
• Onze Lieve Vrouw ter Eem, Amersfoort
• Sint-Gerardus Majellakerk, Heerlen

  Schilderingen in absis
• St.-Werenfriduskerk te Workum

  Gaaf voorbeeld van een Bernulphusgilde-interieur.
• St.-Martinuskerk te Sneek

  De muurschilderingen zijn vervaardigd door H. Crevels en F. Reclair (1890).
• Kruiswegstaties

  Kruiswegstaties tegen de zijwanden.
• H. Fredericus te Sloten (Fr)

  Door J.M. Ydema geschilderde kruiswegstaties. “...tegen de zijwanden zijn fresco's aangebracht, die de kruiswegstatie verbeelden en zijn vervaardigd in 1933 door Jaap Ydema uit Blauwhuis.” (bron: Rijksmonumentenregister)
• Schilderingen op triomfboog

  Schilderingen op triomfboog. "Diverse Heiligen en bijbelse figuren. Koor, muur en plafond, zie spreadsheet SKKN, waar hij ten onrechte als Ypema vermeld staat (noot bvhh) [techniek: fresco?] [staat: redelijk, licht vervuild]” (bron: Genade van de steiger)
• R.K. St.-Clemenskerk te Nes (Ameland)

  Op de triomfboog zijn in 1940 schilderingen gemaakt door J. Ydema, J. Metz en W. Edes.
• Tuinkamer Eise Eisingastraat 2 te Franeker

  Een omlopende kooflijst met schilderingen
• Art Nouveau muurschilderingen

  Het interieur van de sacristie is grotendeels origineel. Tegen de wanden staan originele houten kasten; de ruimte wordt verlevendigd door muurschilderingen in de stijl van de Art Nouveau.
• 12 apostelen

  Op de transeptmuren de 12 apostelen.
• Gordijnschilderingen

  Achter het altaar zijn gordijnschilderingen aangebracht.
• St. Vituskerk te Blauwhuis

  De polychromie van het interieur en de muurschilderingen in koor en sacristie zijn oorspronkelijk.
• Kruiswegstatie

  Kruisweg in de Ludgeruskerk (de ene zijbeuk in 1941 en de andere waarschijnlijk in of na 1945). De weergave als één doorlopende beeldband vormde een innovatieve oplossing, waardoor Ydema tussen de voorschreven staties verschillende verbindende voorstellingen kon aanbrengen met eigen thema’s en accenten. Deze zijn aangebracht tijdens WO II en vervangen de oude kruiswegstatie-schilderingen uit 1886. In een doorlopende band langs de muur van de zijbeuken: staties I-VII Renaissance geïnspireerd met vrouwen in eigentijdse kledij, staties VIII-XIV in barokke Greco-stijl. Ydema heeft vanwege de Kulturkammer tot na de oorlog moeten wachten met de tweede (zuid)muur. [techniek: Keim (net als in Bakhuizen)] [staat: Redelijk goed, maar onderlaag slecht] (bron: De genade van de steiger)
• Muurschildering in doopkapel

  Muurschilderingen die de doop van Jezus en de uittocht uit Egypte verbeelden. "Muurschilderingen in Ludgerus, Balk, Gaasterland, Sloten; Bvhh: intermediair qua stijl tussen de twee banden met kruiswegstaties van Ydema in dezelfde kerk. Vanwege de oorlog waarschijnlijk na 1945 geschilderd (zie de opmerking bij de kruiswegstatie voor deze kerk). [techniek: Keim (net als in Bakhuizen)] [staat: Redelijk goed]” Bron: De genade van de steiger
• Wandschilderingen op triomfboog

  Wandschilderingen op triomfboog
• St. Ludgeruskerk te Balk

  Muurschilderingen die de doop van Jezus en de uittocht uit Egypte verbeelden.
• De genade van de steiger : monumentale kerkelijke schilderkunst in het interbellum
• Restauratie muur- en gewelfschilderingen St. Odulphuskerk te Bakhuizen 2003

  Restauratie gewelf- en muurschilderingen door één of beide restauratoren achter OUOU, toen in dienst bij de Manenstegell, zie https://www.ouou.nl/2003-st-odulphuskerk-bakhuizen
• Muur- en gewelfschilderingen

  Met onder meer musicerende engelen, de kroning van Maria en de Kruisiging van Christus.
• St. Odulphus te Bakhuizen

  Onder meer musicerende engelen, de kroning van Maria en de Kruisiging van Christus.
• Petruskerk te Lichtaard

  In de koorsluiting is aan de zuidzijde een piscina-nis te voorschijn gekomen, waarvan de voorzijde door een accoladeboog met afgeschuinde kant gevormd wordt. De nis was omgeven door een 15 cm brede geschilderde rode band met witte schijnvoegen. (bron: Noordelijk Oostergo. Ferwerderadeel.) Op een foto op Reliwiki zijn ook restanten van een muurschildering elders in het gebouw te zien.
• Grutte Tsjerke te Ternaard

  Aan de noordzijde is waar te nemen dat het muurwerk ooit gepleisterd is geweest en met rode voegen beschilderd.
• Geschilderd opschrift

  In een segmentbogig gesloten nis boven de toegang vanuit kerk naar toren stond een grote steen met geschilderd opschrift betreffende de stichting, bekroond door een wapenschild gehouden door twee leeuwen. In 1962 is de toegang tot de kerk naar de westzijde van de toren verplaatst en is de steen mede verplaatst. Het opschrift is destijds, daar het slecht te lezen was, niet weer aangebracht. De tekst is in 1981 weer op de steen geschilderd, het geschrift op de steen is uitgeschreven in bron: Noordelijk Oostergo. Dongeradelen.
• Doarpstsjerke te Metslawier

  Een grote steen met geschilderd opschrift
• Imitatie natuursteenblokken

  De doorgang naar de kerk is aan de kerkzijde omlijst door op de wand geschilderde imitatie natuursteenblokken, vergelijkbaar met de versiering rond de galmgaten. Tot voor enige jaren waren een voegverdeling en een schaduwslag als van natuursteenwerk geschilderd. (bron: Noordelijk Oostergo. Dantumadeel, 1984)
• Alexanderkerk te Rinsumageest

  geschilderde imitatie natuursteenblokken
• Gedeelte van een decoratieve schildering

  In de dagkant van het koorvenster aan de noordzijde is een gedeelte decoratieve schildering bewaard, bestaande uit sterk bijna cirkelvormig krullende ranken, rond 1200.
• op baksteen geschilderde ornamentiek
• de Boskpleats te Veenklooster

  In het voorhuis geschilderde baksteenornamentiek. (bron: Monumenten in Nederland. Fryslan.)
• Stucco lustro in koepelkamer

  In de koepelkamer hebben de wanden een marmer imitatie van stucco lustro met grote rechthoekige panelen ter hoogte van de vensters. https://data.cultureelerfgoed.nl/term/id/cht/c5e6fdde-4d77-4d72-82f9-df5593b9451a
• Fogelsangh State te Veenklooster

  De wanden van de zogenaamde tuin- of koepelkamer uit ca. 1840 hebben een marmer imitatie van stucco lustro met grote rechthoekige panelen ter hoogte van de vensters.
• Monumenten in Nederland. Fryslân
• Noordelijk Oostergo. Ferwerderadeel.
• Noordelijk Oostergo. Dantumadeel.
• Noordelijk Oostergo : Kollumerland en Nieuw Kruisland : voorafgegaan door Overzicht van de bouwkunst in Noordelijk Oostergo
• Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst : deel IX: de provincie Friesland
• Ram of leeuw

  Fragment waarop waarschijnlijk een ram is afgebeeld. De ram is het dier dat door Abraham in plaats van zijn zoon werd geofferd, en wordt hierom in verband gebracht met Christus. Het dier is aangegeven door eenvoudige okerrode contouren. Het langgerekte lichaam is gericht naar de boom. Hij heeft een lange staart die om en boven het lijf is gedraaid. De punt van de staart wordt aangegeven met een leliemotief. De staart lijkt niet bij de kop te passen. De kop is het enige wat het dier op een ram doet lijken, door de vorm en de hoornen. Een van de voorpoten houdt hij omhoog, de hoef is echter verdwenen. rode oker op kalk
• Boom

  Op de drie oostelijke gewelfvlakken van het koorgewelf zijn fragmenten van schilderingen gevonden. Op de middelste van de drie gewelfvlakken is een boom te zien. De boom bestaat uit een okerrode stam, die naar boven spits toeloopt, met aan weerszijden takken en bladeren. Rechts naast de stam zijn de vele takken en bladeren geschilderd in rode oker. Aan de linkerkant zijn deze blauw en duidelijk minder in aantal. Waarschijnlijk is de boom hier een beeld van Christus: de boom der kennis van goed en kwaad. rode oker en blauw op kalk
• Fragment van een tekst

  In het midden van de gordelboog tussen de vijfde en zesde travee is, aan de onderkant, een fragment van een tekst bewaard gebleven. Er zijn drie letters te zien: 'R E T....', geschilderd in rode oker. De letters zijn iets vervaagd maar nog duidelijk leesbaar. rode oker op kalk
• Restant van een figuur

  Op het oostelijke gewelfvlak zijn restanten van een schildering aangetroffen. Deze is weliswaar erg fragmentarisch, maar het lijkt de rechterkant van een figuur te zijn. Rechtsonder zijn enkele okerrode en blauwe kleurvlakken geschilderd; deze lijken sterk op draperieën van een gewaad met daarover een mantel. Boven dit fragment zijn eveneens enkele okerrode en blauwe kleurvlakken aangetroffen. Het bovenste fragment doet aan als de schouder van een figuur in een blauw gewaad waaromheen een okerrode mantel is geslagen. Om de figuur heen zijn okerrode vlakken met zwarte lijnen aangetroffen waaruit niet op te maken valt wat hier oorspronkelijk geschilderd was. onbekend, okers op kalk
• Dier

  Restanten van een dier zijn op de sluitsteen van de vierde travee bewaard gebleven . Hiervan zijn alleen het onderlijf, een deel van de staart en een deel van de kop te zien, die erg minimaal zijn weergegeven waardoor het niet duidelijk is welk dier hier precies geschilderd is. Het kan zijn dat het om een leeuw of een eenhoorn gaat. Het dier is geschilderd in rode oker waaromheen zwarte contouren zijn aangebracht. Aan de onderkant van de schildering zijn vier gekromde poten met klauwen geschilderd, met een gedeelte van het lijf erboven. Linksboven is een fragment bewaard gebleven waarop een deel van de lange gekrulde staart is geschilderd. Rechts hiervan is een fragment te zien dat een deel van de kop toont. Op dit fragment zijn okerrode en zwarte strepen zichtbaar, die waarschijnlijk de manen van het dier voor moeten stellen. In het centrale gedeelte, tussen de fragmenten, is de schildering verdwenen; hier is een nieuwe pleisterlaag aangebracht. rode oker en zwart op kalk
• Fragmenten van schilderingen

  Fragmenten van schilderingen zijn in de eerst drie traveeën gevonden. In de eerste travee zijn deze erg onduidelijk. In de tweede travee vindt men op het westelijke gewelfvlak een okerrode lelievorm met zwarte contouren eromheen. Op het zuidelijke, westelijke en oostelijke gewelfvlak van de tweede travee zijn restanten van een gevlochten vlakverdeling bewaard gebleven. Op de gordelboog tussen de eerste en tweede travee zijn, aan de oostzijde, enkele restanten van een erg vervaagde tekst waar te nemen. Enkele afzonderlijke letters en cijfers zijn te onderscheiden, maar de tekst blijft onleesbaar. Er lijkt het jaartal 1854 te staan maar dit kan niet in verband gebracht worden met de schilderingen, die uit een veel eerdere periode stammen. rode oker en zwart op kalk
• Kruiskerk te Burgum

  Veel schilderingen zijn fragmentarisch bewaard gebleven en erg onduidelijk. De schilderingen bestaan uit enkele figuratieve voorstellingen en decoratieve motieven zoals plantenmotieven en geometrische vormen. De decoratieve schilderingen doen sterk denken aan de schilderingen die in de Nederlands-hervormde kerk te Hantumhuizen zijn aangebracht. Wellicht stammen de schilderingen uit dezelfde tijd, de dertiende of de veertiende eeuw. De primitieve, vlakke weergave van de figuren doet in ieder geval een vroege ontstaansperiode vermoeden. Talloze restanten van plantenmotieven zijn nog te zien op verschillende plaatsen op de gewelven van het schip.
• Restauratie muurschilderingen Johannes de Doperkerk te Exmorra 1965-1966

  Tijdens een restauratie van de kerk in 1965-1966 werden twee zestiende-eeuwse muurschilderingen onder de pleisterlaag aangetroffen. Wie de schilderingen heeft ontdekt, is niet bekend; in de literatuur wordt hierover niets vermeld en ook het bestuur van de hervormde gemeente tast hierover in het duister. Tevens zijn gegevens over de restauratie van de schilderingen niet voorhanden, op de herinneringen van de restaurator na. De schilderingen zijn gerestaureerd door D.J. Schoonekamp. Hij heeft de schilderingen van de muur gehaald en op een nieuwe kunststofdrager aangebracht. Vervolgens heeft de restaurator ze weer op hun oorspronkelijke locatie geplaatst. Op deze manier vormen de schilderingen geen onderdeel meer van de muur, waardoor eventuele schade die door vocht kan ontstaan, beperkt kan worden. Gedeeltelijk zijn de schilderingen bijgeschilderd, in de arceertechniek. Lacunes en vervaagde kleurvlakken zijn licht bijgekleurd. waardoor meer eenheid in de schildering verkregen is. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100-1600)
• Doornenkroning van Christus

  'De doornenkroning van Christus' vindt plaats tussen zijn gevangenname en zijn wegleiding naar het kruis. De soldaten van Pilatus roepen de afdelingen van het gerechtsgebouw bijeen, trekken Christus een purperen kleed aan en zetten een van doornen gevlochten kroon op zijn hoofd. Vervolgens begroeten ze hem als koning der joden, slaan hem op het hoofd en bespuwen hem. Van deze schildering is het middelste gedeelte bewaard gebleven. Links is een bebaarde soldaat afgebeeld. Deze figuur is het best bewaard gebleven, maar de benen en het hoofd zijn verdwenen. In zijn handen houdt hij een stok vast waarmee hij Christus, in het midden, op het hoofd slaat. Van Christus zijn alleen het hoofd met doornenkroon, de schouders en de rechterarm te zien. Christus lijkt ineengezakt te zijn en ondergaat zijn marteling met duidelijk leed. Een tweede soldaat, rechts naast Christus, houdt eveneens een stok in zijn handen waarmee hij op het hoofd van Christus slaat. Van zijn bovenlichaam zijn alleen okerrode contouren bewaard gebleven; het hoofd is verdwenen. De twee soldaten zijn veel groter afgebeeld dan Christus, waardoor de handeling nog expressiever wordt. De achtergrond is geschilderd in gele oker. Hierin zijn enige uitsparingen in de vorm van menselijke contouren aangetroffen, en binnen deze uitsparingen zijn okergele kleurvlakken te zien. Het is mogelijk dat naast de bekroning ook de bespotting van Christus in deze voorstelling is uitgebeeld; vaak worden elementen van beide scènes gecombineerd. Gezien de figuren die zich op de achtergrond scharen om naar het tafereel te kijken, een traditionele manier om de bespotting uit te beelden, lijkt dit goed mogelijk. okers op kalk
• Geseling van Christus

  Voordat Christus naar het kruis wordt geleid, wordt hij op bevel van Pontus Pilatus, de gouverneur van Judea, gegeseld. De manier waarop de scène in Exmorra is uit- gebeeld, is gebruikelijk: Christus is aan een zuil van een zuilengalerij vastgebonden, waarschijnlijk in het gerechtsgebouw van Pilatus. Van deze schildering is de bovenste helft bewaard gebleven, waar drie bovenlijven van figuren te zien zijn. De middelste stelt Christus voor, die met zijn handen op de rug en voorovergebogen tegen een pilaster is geplaatst. Hij lijkt niet op de goddelijke verlosser die zijn leven offert voor de mensheid, maar meer een door pijn gekwelde man. Links en rechts van hem staan twee geselaars die op het punt staan om Christus te slaan. Beide houden een arm omhoog met in hun hand de martelwerktuigen. De scène vindt plaats in een architectonisch vormgegeven ruimte waar twee rondbogen in het midden worden ondersteund door een pilaster. Er is duidelijk geprobeerd om de scène plaats te laten vinden binnen een illusionistische ruimte. In de Friese muurschilderkunst komt dit niet regelmatig voor; alleen de schilderingen in het koor van de Sint-Martinuskerk te Bolsward vertonen zekere illusionistische ruimtelijkheid. rode en gele okers op kalk
• Johannes de Doperkerk te Exmorra

  Twee zestiende-eeuwse muurschilderingen. De schilderingen vormen een onderdeel van de passie van Christus. Deze schilderingen zijn de enige voorbeelden die tot nu toe in Friese kerken zijn aangetroffen waarbij het lijden van Christus centraal staat. In Exmorra zijn twee scènes geschilderd: de geseling van Christus en de doornenkroning.
• Fragmenten van decoratieve motieven

  Restanten van decoratieve schilderingen in gele en rode oker. Gegevens over de oorspronkelijke voorstellingen, hun dateringen en de restauratie zijn onbekend. Wel zijn er tekeningen gemaakt tijdens de restauratie; deze bevinden zich in het depot van het Fries Museum. Rode en gele oker op kalk
• Sint Janskerk te Hoorn, Terschelling

  Rond de spitsvormige vensters restanten van muurschilderingen, decoratieve schilderingen in gele en rode oker.
• Tekstcartouche

  Tekst is geplaatst in een zwart vlak waar de afzonderlijke letters zijn ingekrast. Of de afzonderlijke letters daarna zijn ingekleurd, is niet te zien; er is nu een grijze kleur waar te nemen die waarschijnlijk een restant van de zwartpigmenten is. Het tekstvlak wordt omkaderd door simpele ornamenten in okerbruin, geel en blauw. De tekst, die slechts gedeeltelijk te lezen is, verwijst waarschijnlijk naar de herbouw van de kerk óf herinnert aan het tijdstip dat de kerk in 1580 reformatorisch werd. Gedenkteksten als deze zijn ook te vinden in de Grote Kerk te Bolsward. Hier in Workum staat er te lezen: 'In jaer ons heeren ..5.... [,] ..nen .....[.] ..[.].ene. .e..........borger ...[.]..............er…. zwart, gele- en bruine oker en blauw op kalk
• Grote of Gertrudiskerk te Workum

  Tekstcartouche, die gezien de vormen van de ornamenten, stamt uit de zestiende eeuw.
• Restauratie muurschilderingen Salviuskerk te Dronrijp 1998

  Kleur- en pleisteronderzoek, bouwhistoruisch onderzoek, voorstel met aanbevelingen restauratieplan
• Restanten van schilderingen

  Op de noordwand van het schip zijn restanten van schilderingen te zien waarvan niet opgemaakt kan worden wat ze voorstellen. Achter de lambrisering zijn herhalende lijnen en blokmotieven aangebracht. Voorts zijn er op de noordmuur naast de ingang enkele zwarte vlakken op de muur ontdekt, ook hiervan is onduidelijk waartoe deze behoord hebben. ode kleurstof (oker) op kalk
• Fragmenten van decoratieve schilderingen

  In het zuidoostelijke vlak van het koor bevinden zich op de dagkanten van een venster decoratieve planten- motieven die bestaan uit gebogen ranken en blad- motieven. Aan de noordzijde zijn enkel de zwarte contouren nog zichtbaar; aan de zuidzijde zijn nog vage gele oker resten te zien. Het venster behoort tot het gedeelte van de kerk dat in het laatste kwart van de veertiende eeuw is gebouwd. De beschildering zal waarschijnlijk rond 1500 of in de vroege zestiende eeuw tot stand zijn gekomen. Ook stilistisch lijken de plantenmotieven veel overeenkomsten te hebben met vijftiende-eeuwse decoratieve schilderingen zoals die te zien zijn in de Sint-Maartenskerk te Kollum en de Nederlands-hervormde kerk te Bornwird.
• Baksteenimitatie

  Richting het koor is een gedicht gotisch venster te zien waar op de raamomlijsting en stijlen baksteen-imitatie is aangetroffen. Ook op het metselwerk waarmee het venster is gedicht, zijn sporen van rode kleurstof aangetroffen die zeer waarschijnlijk eveneens restanten van baksteenimitatie zijn. Het schilderen van baksteenimitatie komt in het noorden van Nederland voornamelijk tussen 1425 en 1525 voor en de schilderingen die op dit venster zijn aangebracht zullen vermoedelijk ook uit deze periode stammen. rode oker en wit op kalk
• Restanten van plantenmotieven

  In een dagkant van het Romaanse venster aan de noord- zijde van het schip zijn enkele restanten van ranken en bladmotieven aangetroffen. De schildering is aangebracht in zwart waarbij de vormen van ranken en bladeren zijn uitgespaard. De schildering kan niet tegelijk met de bouw van de kerk zijn aangebracht omdat het venster in een later stadium is vergroot. Bouwhistorici denken evenwel dat de vergroting van het venster kort na de bouw van de kerk heeft plaatsgevonden, en dat de schildering dateert uit de twaalfde of dertiende eeuw. zwart op kalk
• Figuur

  Op de westmuur een schildering van - oorspronkelijk - twee figuren. Het vlak waarop de schildering is aangebracht is na de bouw van de toren voorzien van een nieuwe pleisterlaag, de gestalten kunnen zodoende niet voor de bouw van de toren zijn aangebracht. 229 Een van de twee figuren is kort geleden verloren gegaan. De nog bewaard gebleven schildering is een kleine, opmerkelijke, figuur die in rode kleurstof is geschilderd en een soort karikatuur lijkt te zijn. De gestalte kan een symbolische betekenis hebben en er wordt wel verondersteld dat deze figuur destijds is aangebracht door reformatoren om de toen nog katholieke kerk te ontwijden. Als dit het geval is, dan is de schildering in de late vijftiende eeuw aangebracht. De figuur heeft overeenkomsten met een gestalte die in de Nederlands-hervormde kerk te Oostrum in het koor is geschilderd. Ook in Oostrum kan de figuur om deze reden zijn aangebracht. rode kleurstof (oker?) op kalk
• Salviuskerk te Dronrijp

  De schilderingen zijn voornamelijk decoratieve, gestileerde plantenmotieven. Een schildering op de westmuur van - oorspronkelijk - twee figuren. Een gedicht gotisch venster waar op de raamomlijsting en stijlen baksteenimitatie te zien is. Verder in de kerk meerdere restanten van schilderingen. (bron: Aldus is opgeschilderd. Middeleeuwse muurschilderingen in Friese kerken 1100 - 1600)
• Drie wijdingskruizen

  In deze kerk zijn opvallend veel wijdingskruizen geschilderd. De redenen hiervoor zijn onduidelijk. Waarschijnlijk werden de ruimte of enige objecten door een kerkelijke beambte gewijd. Dit vond plaats na een verbouwing van de kerk, of bij het in gebruik nemen van een nieuw altaar of religieuze voorwerpen. Het wijdingskruis zou hiervan het aantoonbare restant kunnen zijn. Een datering van de wijdingskruizen is vrijwel onmogelijk te maken, omdat er weinig aanknopingspunten zijn. Er zou gezocht zou kunnen worden in de geschiedenis van de kerk; hiervoor kan onder meer een grondig bouwhistorisch onderzoek uitkomst bieden. Maten wijdingskruisen resp. 40 x 35 cm, 40 x 40 cm en 35 x 40 cm. Wanneer men de kerk binnentreedt, zijn op de westmuur van de eerste travee, in de zogenoemde voorkerk, restanten van een schildering aan te treffen. Het lijkt hier te gaan om een fragment van een wijdingskruis. Te zien is het rechter gedeelte van een cirkelvorm met daaruit ontspringende plantenmotieven, geschilderd in zwarte lijnen. Enkele delen van het plantenmotief zijn verdwenen, op deze plaatsen is de schildering bijgewerkt. Links van de schildering bevindt zich een ingekraste cirkelvorm waarin twee verticale grijze lijnen geschilderd zijn. Het is onwaarschijnlijk dat deze inkrassing bij de schildering behoort, omdat deze iets lager op de muur is geplaatst en omdat er reliëfverschil te zien is: de pleisterlaag waarop de schildering is aangebracht is ongeveer 1,5 cm dikker dan de laag waarop de inkrassing is aangebracht. In het preekgedeelte van het schip bevindt zich aan de noordzijde, onder de boogaanzet van de gordelboog die de derde en vierde travee van elkaar scheidt, een tweede wijdingskruis. De rode oker achtergrond is bewaard gebleven, enkele lacunes hierin zijn bijgewerkt en de zwarte pigmenten zijn oorspronkelijk. De verflaag is hard en lijkt één geheel te vormen met de muur. De schilderingen kunnen aangebracht zijn in de a-frescotechniek of in een van de tussenvormen van a-secco- en a-frescotechnieken. Aan de noordzijde, onder de boogaanzet van de gordel- boog tussen de vijfde travee en het koor, bevindt zich een derde wijdingskruis, geschilderd in zwarte lijnen op een rode oker achtergrond. Dit kruis is wat betreft vorm en kleur identiek aan het eerste. maar de afmetingen van beide voorstellingen verschillen. Het derde wijdingskruis is een ronde cirkel in rode oker met zwarte contouren. In de armen van het kruis bevinden zich uitsparingen in witte bladvormen met zwarte contouren. In de bladvormen zijn vage zwarte lijnen te herkennen als bladnerven. Van de rode oker achtergrond is de onderste helft bewaard gebleven; hier zijn lacunes bijgewerkt in een arceertechniek. De bovenste helft van de achtergrond is niet bewaard gebleven waardoor hier de pleisterlaag te zien is. De zwarte pigmenten zijn oorspronkelijk. rode oker en zwart op kalk
• Friezen met plantenmotieven

  Boven het venster in de vierde travee aan de zuidzijde is een breed fries met plantenmotieven te zien, geschilderd in zwarte pigmenten. Een groot gedeelte hiervan is bijgewerkt, maar enkele fragmenten van de bladeren zijn oorspronkelijk. Boven twee vensters in de muurvlakken van het koor en boven het venster in de vijfde travee aan de zuidzijde zijn resten van rondlopende friezen met plantenmotieven gevonden. De friezen zijn geschilderd met rode oker en zwarte pigmenten. Boven het noordoostelijke venster in het koor is rechts een klein gedeelte van een, oorspronkelijk rondlopende, fries te zien waarin met rode oker en zwarte pigmenten een vage schildering van plantenmotieven is aangebracht. Boven het zuidoostelijke venster is het rechtergedeelte van een rondlopende fries met plantenmotieven bewaard gebleven. Deze is geschilderd in zwarte lijnen en lijkt geheel in arceertechniek, bijgeschilderd te zijn; de oorspronkelijke delen zijn nauwelijks zichtbaar. rode oker en zwart op kalk
• Johanneskerk te Weidum

  Een aantal geschilderde wijdingskruisen en friezen met plantenmotieven.
• Sint-Christoffel

  Sint-Christoffel is geschilderd als Christusdrager die met zijn opgeheven rechterarm leunt op een grote staf. Het gewaad van de heilige is sterk vervaagd. Alleen de boorden van de mouwen, de sluiting aan de voorkant en vage kleurvlakken zijn nu nog zichtbaar. Zijn baard en haar zijn geschilderd in gele oker met zwarte krullende lijnen onder aan de baard. Ook van het Christuskind dat op zijn schouder zit, is weinig bewaard gebleven: het hoofd met stralenkrans, enkele delen van zijn gewaad en de linkerhand waarin hij een wereldbol houdt met daarop een kruis in gele oker. Het driehoekige witte vlak in de haarpartij van de Christoffel moet een slip van de mouw van de mantel van het Christuskind zijn geweest. Onder de rechterarm van de heilige zijn sporen van rode oker te zien, die een deel van de achtergrond óf de binnenkant van de mantel kunnen hebben gevormd. Oorspronkelijk zat rond de schildering een omkadering waarvan een deel in de rechterbovenhoek bewaard is gebleven. Hier is een 12 cm brede zwarte band te zien, in de hoek gedecoreerd met een lelievorm. In het geschilderde oppervlak zijn lacunes ontstaan, waardoor op deze plaatsen de pleisterlaag getoond wordt. Ook zijn schraapsporen over het gehele oppervlak waar te nemen waarin de verflaag minder dekkend is. De groenblauwe mantel van de heilige is op een aantal plaatsen waar lacunes in het geschilderde oppervlak zijn ontstaan, in arceertechniek bijgeschilderd. In deze a-secco uitgevoerde schildering zijn okers, blauw-groenpigmenten en een zwart pigment binnen een omkadering van een zwarte band gebruikt.
• Restauratie muurschilderingen Sint-Maartenskerk te Bozum 1943

  Zwarte contouren herstellen en waar mogelijk aanvullen. De schilderingen in de kerk van Bozum zijn gerestaureerd twee jaar na de ontdekking in 1941. Doordat de restauratie pas zo laat na de ontdekking op gang kwam, waren de oorspronkelijke kleuren erg vervaagd. Alleen zwarte lijnen en enkele witte en okergele kleurvlakken waren bewaard gebleven. De restaurator kon dan ook niet veel meer doen dan de zwarte contouren herstellen en deze waar mogelijk aanvullen. De gewelfribben konden wel in hun oorspronkelijke staat teruggebracht worden.
• Restauratie muurschildering Mariakerk te Bears

  Restauratie muurschildering
• Restauratie muurschilderingen Johanneskerk te Britsum 1998
• Restauratie muurschildering Johanneskerk te Britsum 1993

  Wijdingskruis gedeeltelijk vrijgelegd en geconserveerd
• Restauratie muurschilderingen Grote of Jacobijnerkerk te Leeuwarden 1972-1978

  Volgens de waarnemingen van D.J. Schoonekamp zijn de schilderingen behorende bij de apostelserie niet, zoals gewoonlijk, direct op de pleisterlaag geschilderd, maar op een tevoren geprepareerde okerkleurige ondergrond aangebracht. Dit wijst volgens Schoonekamp op de werkwijze van een paneelschilder. De overgebleven fragmenten zijn, waar mogelijk, van de muur genomen en op een nieuwe kunststofondergrond bevestigd. Alvorens de schilderingen terug te plaatsen, zijn ze gedeeltelijk bijgeschilderd om een eenheid tussen de fragmenten te creëren, zodat de fragmenten niet van het muurvlak los lijken te komen. Hierbij zijn de oorspronkelijke delen gerespecteerd. Om een verschil aan te brengen tussen het oorspronkelijke en het nieuw aangebrachte schilderwerk zijn de bijwerkingen gearceerd. De voornaamste bijgeschilderde delen zijn de omlijstingen en de randen van de fragmenten van de oorspronkelijke schilderingen. Hierbij zijn geen details toegevoegd maar alleen de kleurvlakken vergroot, waardoor de schildering minder fragmentarisch lijkt. Daarnaast zijn de lacunes, die delen binnen de fragmenten waar de verflaag is verdwenen, bijgeschilderd in overeenkomstige kleuren. De muurvlakken tussen de fragmenten binnen de omlijsting zijn opnieuw voorzien van een ondergrond die in borstelige streken in een crèmewitte kleur is geschilderd.
• Restauratie muurschilderingen Sint-Maartenskerk te Kollum 1967
• Restauratie muurschilderingen Ned Herv kerk te Oostrum 1973-1978

  Datum restauratie onzeker, waarschijnlijk kort na 1973.
• Restauratie muurschilderingen Ned Herv kerk te Bornwird 1980-1987

  Tijdens de restauratie van de schilderingen in het koor zijn de gedesintgreerde delen weer aan de drager gehecht en de schilderingen gefixeerd. De decoratieve schildering op de boog van de scheiboog is na fixatie bijgeschilderd met verf op waterbasis (reversibel).
• Restauratie muurschilderingen Ned Herv kerk te Augustinusga 1993

  Schildering gedeeltelijk vrijgelegd, conservering figuren. Enkele losse delen weer aan drager gehecht. Lacunes in het oppervlak van fragmenten bijgewerkt in arceertechniek, net als enkele aanvullingen in de fragmenten van de engelen.
• Restauratie muurschilderingen Grote of Sint-Maartenskerk te Bolsward door J.T. Halberersma

  Bij eerdere vrijleggen gewelfschilderingen veel van de schildering verloren gegaan. Opdracht om zo weinig mogelijk bij te schilderen.
• Restauratie Grote of Sint-Maartenskerk te Bolsward door F.A.J. Smoorenburg

  De schilderingen in het koor zijn tijdens de grootschalige restauratie van de kerk tussen 1937 en 1955 herontdekt en zijn vlak daarna door F.A.J. Smoorenburg gerestaureerd. Het vrijleggen van de gewelfschilderingen tijdens de restauratie van het gebouw tussen 1937 en 1955 is verricht door werklieden en bij deze onderneming zou veel van de schilderingen verloren gegaan zijn.
• Restauratie muurschilderingen Ned Herv kerk te Damwoude 1984

  “gefantaseerde” aanpassing en overschildering op de schildering wordt weggenomen, alsmede later aangebrachte inpleistering. Schildering onder witkalk tevoorschijn halen; losliggende witkalk en pleisterlagen injecteren en vastzetten met lijm. Lacunes mbv arceringen ‘in toon brengen’ waardoor de schildering van een afstand gezien, de illusie wekt geheel bewaard te zijn gebleven.
• Restauratie muurschilderingen Ned Herv kerk te Damwoude 1963-1967

  RM11681MU3: Losse kalkdelen weer aan de wand bevestigd, gaten gevuld en ontbrekende delen neutraal ‘ingetoond’. Bij de ontbrekende delen van de omlijsting werd symmetrie gesuggereerd zoals ‘de tegenoverliggende zijde die aangaf’ (citaat uit restauratieverslag). Bij de aanvang van de restauratie was de staat van de schilderingen erg slecht; de kalklaag had van de vochtige onderliggende tufsteen losgelaten, waardoor grote delen van de muur waren gevallen.
• Victorkerk te Kubaard

  Een muurschildering van een levensgrote Sint-Christoffel. De bovenste helft is bewaard gebleven. De schildering kan gedateerd worden in de late vijftiende eeuw. In deze eeuw was de heilige Sint-Christoffel erg populair en werd regelmatig afgebeeld.
• Restauratie Andreaskerk in 1977 - 1979

  Restauratie schilderingen. Verder blootleggen van de schilderingen. Voor zover mogelijk de oppervlaktespanning verwijderen welke is ontstaan door eerder caseïnegebruik. Vastzetten, conserveren, retoucheren, reconstrueren (rozetten). Afnemen en terugplaatsen schildering rond sacramentshuisje.
• Restauratie Andreaskerk in 1923

  Schilderingen gedeeltelijk ontdekt en gerestaureerd.
• Restauratie Jacobuskerk in

  onderhoud aan schilderingen noordportalen buiten.
• Restauratie Jacobuskerk in 1961 - 1966

  blootlegging en restauratie . Bij deze restauratie is de eerste periode (uit ca 1350) hersteld. Enkele fragmenten uit twee latere perioden zijn daarnaast gehandhaafd. Doordat er gekozen is voor een totale restauratie en reconstructie van de eerste afwerkperiode is er veel historisch materiaal uit latere fases verloren gegaan. Hiervan zijn nog wel foto's te vinden in de RCE Beeldbank.
• Restauratie Mariakerk in 2023 - 2024

  aardbevingsschadeherstel en conservatie SIM. Aanleiding was bevingsschade; 149 scheuren hersteld met hot-mixed lime methode. Daarnaast conservatie muur- en gewelfschilderingen sobere insteek. Lacunes werden gevuld met kalkzandmortel en injecties van onthechte pleisterdelen met kalkmengels. Ook tijdens deze ronde weer veel door zout verwoest restauratiepleisterewerk vervangen door kalkmortel. Ook herstel van zones door zout restauratiedecoratiewerk met kalkverf.
• Restauratie Mariakerk in 1983

  schadehersel aan pleisterwerk. Door schade aan het restauratiepleisterwerk als gevolg van zoutuitbloei werden enkele opvallende aangetaste zones aan de onderkant en rondom de triompfboog hesteld. Het aangetaste cement werd vervangen voor nog een hardere cementmortel met een gipshoudende afwerklaag.
• Restauratie Mariakerk in 1962 - 1966

  blootlegging en restauratie. Periode waarin ingrijpend is gerestaureerd, bouwkundig is gereconstrueerd. Alle trekstangen en stutbalken in het interieur zijn vervangen voor betonnen balken in de kap. Het overgrote deel van het originele en verwoeste pleisterwerk werd vervangen door een cementmortel. het grootste deel van de schilderingen werd bewaard, blootgelegd en gerestaureerd. Hierbij is gewerkt met cement, kalkcaseine voor injecties en caseineverf voor retouches. er is terughoudend en herkenbaar geretoucheerd in grove arceringen. Nog geen synthetische lijmen.
• Restauratie Kerk van Noordbroek in 1968 - 1974

  blootlegging en restauratie van alle schilderingen. Het in verval geraakte gebouw werd van binnen en buiten gerestaureerd. Ook met betonnen ankers in de kap. Tegelijkertijd werden alle schilderingen ontdekt en blootgelegd.
• Restauratie Kerk van Noordbroek in 1942

  onderzoek naar roetaanslag op laatste oordeel. In 1938 vond er een binnenbrand plaats waarbij de blootgelegde schildering het laatste oordeel zwart van het roet was geworden. Gerhard Jansen werd gevraagd om te beoordelen of dit schoongemaakt kon wordfen. Hij adviseeerde dat dit kon, maar stelde voor om dit mee te pakken tijdens een volgende restauratieronde.
• Restauratie Kerk van Noordbroek in 1907 - 1908

  gedeeltelijke ontdekking en blootlegging. In het koorgewelf werd het laatste oordeel ontdekt en blootgelegd.
• Restauratie Johannes de Doperkerk/Janskerk in 2024

  Conservatie pleisterwerk en gewelfschilderingen, herstel bevingsschade.
• Restauratie Johannes de Doperkerk/Janskerk in 2019

  Herstel bevingsschade. Tijdens het herstel van de bevingsschade werd ook onthecht pleisterwerk geconstateerd. Gelijktijdig is een noodconservatie aan dit pleisterwerk uitgevoerd.
• Restauratie Johannes de Doperkerk/Janskerk in 2004

  Conserveren schilderingen en pleisterwerk. Stabiliseren van onthecht pleisterwerk (vermoedelijk met Plextol-injecties) en scheurherstel (watergedragen krimpvrije mortel op basis van kalk)
• Restauratie Johannes de Doperkerk/Janskerk in 1960 - 1963

  Blootlegging en restauratie. Schilderingen zijn blootgelegd, grote delen pleisterwerk zijn vervangen, voegen zijn opnieuw ingeboet met cementmortel. Geen retouches aangebracht. Uitgevoerd door Jelle Otter, vanaf 1963 samen met Lammert Muller.
• Restauratie Johannes de Doperkerk/Janskerk in 1921

  Onbekend. In sluitring tweede travee uit het westen staat P. van der Molen 1921 met potlood geschreven.
• Restauratie Hippolytuskerk in 2021

  Aardbevingsschadeherstel en conservatie SIM. Aardbevingsschadeherstel: scheurherstel, uithakken harde restauratievullingen + opnieuw voegen en bepleisteren, injecteren en vullen (ook vanuit de kap door aannemer). Conservatie: consolideren van losse verf- en pleisterlagen, waar nodig zijn vullingen vervangen en minimaal geretoucheerd.
• Restauratie Hippolytuskerk in 1976 - 1981

  Onderzoek, blootlegging en restauratie van alle schilderingen. De eerder gerestaureerde schildering van de zondeval werd afgenomen i.vm. reparatie aan het onderliggende metselwerk. De schildering is door Otter teruggeplakt en geretoucheerd overeenkomstig Bokhorst in 1917; dit was een afwijkende aanpak ten opzichte van de rest van de schilderingen. De overige schilderingen zijn minimaal geretoucheerd, met uitzondering van de hemel en de hel. Hier zijn de restauratievullingen rijkelijk voorzien van arceringen.
• Restauratie Hippolytuskerk in 1941

  (her)ontdekking van Pinkstervoorstelling en conservatie. Blootleggen van schildering en verder onderzoek. Geen uitvoerige restauratie. Geen geld voor onderzoek naar overige schilderingen.
• Restauratie Hippolytuskerk in 1916 - 1917

  1916: ontdekking van schildering 'de Zondeval'. 1917: restauratie van deze schildering. De schildering is 'opgehaald en bijgewerkt'
• Restauratie Hippolytuskerk in 1879

  Ontdekking diverse schilderingen. Ontdekking Laatste Oordeel en duif van Pinkstervoorstelling in viering en diverse schilderingen in transept; vervaardiging van calques (1:1) door C.H. Peters, waarna overgewit.
• Restauratie Kerk van Wirdum in 2017

  Conditieopname en kleinschalige conservatie.